Қазақстанда қазақ тіліндегі сапалы балалар контентінің жетіспеуі цифрлық кеңістіктегі негізгі мәселенің біріне айналып отыр. Сарапшылар мұны жай мәдени проблема емес, ақпараттық қауіпсіздік пен болашақ ұрпақтың дүниетанымына тікелей әсер ететін фактор ретінде бағалайды, деп хабарлайды Tech-news.
Қазақстанда балаларға арналған қазақ тіліндегі сапалы цифрлық контенттің жетіспеуі күн тәртібіндегі өзекті мәселеге айналды. Мамандардың айтуынша, бұл тек мәдени ортаға қатысты емес, цифрлық қауіпсіздік пен ұлттық ақпараттық кеңістікке тікелей әсер ететін фактор.
Қазір балалар мен жасөспірімдердің негізгі уақыт өткізетін алаңы — әлеуметтік желілер мен қысқа видео платформалар. Әсіресе жазғы демалыс кезінде экран уақыты бірнеше есе артады. TikTok, YouTube және ойын платформалары алгоритм арқылы ұсынылатын контентті күшейтіп, пайдаланушының қызығушылығына қарай ақпарат ағынын қалыптастырады.
«Бүгінде балаларымыздың санасын мектептен бұрын TikTok тәрбиелеп жатқанын мойындауымыз керек-ақ. Әсіресе жазғы каникул кезеңінде жасөспірімдердің интернетті пайдалану уақыты бірнеше есе артады. Олар онлайн ойындарға, қысқа видеоларға, бақылаусыз контентке тәуелді болып, түрлі алгоритмдік ақпараттық ықпалдың ортасына түсуде», – деп баяндады Данабек Ержанұлы.
Мәселе мынада: қазақ тіліндегі сапалы балалар контенті бұл экожүйеде әлсіз позицияда. Анимация, танымдық видеолар, ғылыми-танымдық жобалар және білім беру контенті жаһандық платформалардағы жаппай өндірілген контентпен бәсекелесе алмай отыр.
Нәтижесінде балалардың цифрлық ортадағы ақпарат тұтыну моделі өзгеріп келеді. Сарапшылар мұны «клиптік ойлау» феноменімен байланыстырады: ақпаратты терең талдамай, қысқа фрагменттер арқылы қабылдау күшейеді. Сонымен қатар, тілдік орта мен мәдени кодтың әлсіреу қаупі де айтылып жүр.
Бұл тек медиа тренд емес — цифрлық орта қазір әлеуметтік және психологиялық қалыптасу алаңына айналған. Баланың мінез-құлқы, тілдік дағдысы және құндылықтық жүйесі дәл осы кезеңде қалыптасады.
Халықаралық тәжірибе цифрлық кеңістікті мемлекеттің стратегиялық ресурсы ретінде қарастырады. Оңтүстік Корея мәдени индустрия арқылы жаһандық ықпалын күшейтіп отыр. Қытай балаларға арналған цифрлық контентті қатаң реттейді. Франция мен Германия ұлттық тілдегі медианы заңнамалық деңгейде қорғайды, ал Түркия тарихи және телехикаялық контент арқылы мәдени экспансия жүргізуде.
Қазақстанда да бұл бағытта бастамалар бар. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайда ұлттық бірегейлік пен ақпараттық қауіпсіздік мәселесіне ерекше тоқталып, мәдени контентті заманауи форматта дамыту қажеттігін атап өткен.
Соған қарамастан, салада бірқатар олқылық сақталып отыр: қазақ тіліндегі балалар анимациясы аз, ғылыми-ағартушылық YouTube жобалары жеткіліксіз, цифрлық білім платформалары әлсіз, ал зиян контентті бақылау тетіктері толық жетілмеген.
Осыған байланысты автор бірнеше ұсыныс көтереді: балаларға арналған қазақ тіліндегі цифрлық контентті дамыту бойынша ұлттық стратегия қабылдау, жазғы кезеңде интернет қауіпсіздігіне арналған ағартушылық шараларды күшейту, платформалардағы зиян контентті реттеу механизмдерін жетілдіру және анимация мен балалар медиасын мемлекеттік қолдауды арттыру.
